Wat zijn vet oplosbare en water oplosbare vitaminen

Wat is een vitamine?

Een vitamine is een substantie gemaakt door een plant of dier, of in een fabriek, dat in kleine hoeveelheden noodzakelijk is voor mensen. Het lichaam kan zelf geen vitaminen maken (behalve vitamine D) daarom moeten alle vitaminen regelmatig voorkomen in je voeding. Vitaminen hebben complexe structuren die gemakkelijk beschadigt raken door hitte, lucht of zuur. Vitaminen in gekookte groente nemen snel af. Verse groenten verpakt onder beschermende atmosfeer (bijvoorbeeld stikstof) beschermen de vitaminen tegen hitte en zuurstof. Vitaminen werken vaak samen met andere stoffen zoals mineralen. Vitamine D is nodig om calcium uit je voeding te halen. Vitamine C ondersteunt de opname van IJzer, maar teveel vitamine C remt de opname van koper. Vitaminen worden verdeeld in vet oplosbare en water oplosbare vitaminen. Sommige vitaminen worden ook antioxidant genoemd.

Vet oplosbare vitaminen A, D, E, K.

vet oplosbare vitaminen

 

Deze vier vitaminen A, D, E, K zijn opgelost in vet of olie. Bijvoorbeeld in de Olje ADEK. De vitaminen zijn daar opgelost in de omega-3 visolie. Vet oplosbare vitaminen worden in de dunne darm opgenomen met behulp van gal. Daarna worden zij afgegeven aan het lymfestelsel. De meeste vet oplosbare vitaminen binden zich aan proteïnen (eiwitten). Gebonden vitaminen kunnen zo hun werk doen in de waterrijke bloedbaan en cellen. De vet oplosbare vitaminen die niet meteen gebruikt worden, worden langdurig opgeslagen in de lever en in het vetweefsel. Bij langdurig gebruik van hoog gedoseerde vet oplosbare vitaminen (uit supplementen) kan een vergiftiging ontstaan. Er wordt minder gebruikt dan wordt toegediend en opgeslagen. Dit risico is vele lager bij de wateroplosbare vitaminen. Vitamine A, D en K zijn o.a. essentieel voor de aanmaak van bot. Vitamine A houdt de lichaamscellen gezond en beschermt je ogen. Vitamine E is noodzakelijk voor de opname en opslag van vitamine A. Vitamine E werkt ook als antioxidant, het beschermt je cellen en zelfs je DNA tegen de schade van onstabiele moleculen (oxidanten of vrije radicalen). Vet oplosbare vitaminen worden aangeboden in: tabletvorm, als softgel, in poedervorm en als liposomale vitamine.

Water oplosbare vitaminen B & C

water oplosbare vitaminen

 

De vitaminen B, C zijn oplosbaar in water. De B-vitaminen (het B-complex) bestaat uit B7 (biotine), B9 (foliumzuur), B3 (niacine), B5 (pantotheenzuur), B2 (riboflavine), B1 (thiamine), B6 en B12. De wateroplosbare vitaminen worden in de dunne darm opgenomen in de bloedsomloop. Je lichaam bestaat voor een groot gedeelte uit water dat circuleert en ververst. Vitaminen opgelost in water worden niet opgeslagen maar uitgescheiden via urine. De nieren reguleren continu de hoeveelheid vitamine C en de B-vitaminen. Een uitzondering is vitamine B6 dat vooral in de spieren wordt opgeslagen. Een giftig overschot aan deze vitaminen is heel zeldzaam. Een uitzondering weer voor B6 dat zich bij grote overdosering kan ophopen in het spierweefsel. Vitamine B12 wordt opgeslagen in de lever, deze voorraad is vaak genoeg voor meerdere jaren. Foliumzuur en vitamine C worden voor enkele dagen opgeslagen. Een regelmatige aanvoer van de wateroplosbare vitaminen is noodzakelijk. Dus verse groente en fruit minimaal 5 keer per week. De wateroplosbare vitamine spelen ene grote rol bij het vrijmaken van energie uit je voeding. B6, B12 en foliumzuur helpen aminozuren te verteren en helpen de cellen. Een van de vele effecten van vitamine C is het aanmaken van collageen voor wondheling, de bloedvaten, tanden en botten.

Anti-oxidanten

antioxidanten selenium koper zink vitamine c

 

Sommige vitaminen en mineralen zoals C, E, koper, zink en selenium werken ook nog eens als antioxidant. Het woord antioxidant is een algemene term voor stoffen die werken tegen onstabiele moleculen ook wel vrije radicalen genoemd. Deze schadelijke moleculen missen een elektron en “stelen” dit van andere moleculen. Op die manier beschadigen zij de cellen. Antioxidanten neutraliseren de vrije radicalen doordat zij een elektron afstaan aan de radicalen. Vrije radicalen ontstaan bijvoorbeeld door tabaksrook, UV-stralen van de zon en luchtvervuiling. Maar vrije radicalen zijn ook een natuurlijk bijproduct van andere processen in het lichaam zoals de energiehuishouding,. Ook als het immuunsysteem in actie komt en zuurstof gebruikt om bacteriën en virussen aan te pakken ontstaan er ook vrije radicalen. Soms hebben vrije radicalen ook een nuttig effect. Bijvoorbeeld bij sport, daar verhogen vrije radicalen de gevoeligheid van de spieren voor insuline. Het gaat dus om een balans tussen radicalen en antioxidanten. Je lichaam maakt ook zelf antioxidanten aan zoals het vetzuur ALA (alfa-linoleen-zuur, de voorloper van omega-3) en glutathion. Ook planten (groenten en fruit) geven je antioxidanten in de vorm van fyto-chemicaliën. Voorbeelden van deze plantaardige antioxidanten zijn; lycopeen, luteïne, flavonoïden, quercetine en catechinen.

Er zijn veel positieve verhalen te vinden over de effecten van antioxidanten. Maar nog te weinig eenduidige meta-analyses. Vooralsnog is het handhaven van een goede balans tussen antioxidanten en vrije radicalen de strategie. Teveel antioxidanten in de vorm van supplementen voegen weinig toe en kunnen zelfs schadelijk zijn.

Wat zijn phytochemicaliën?

Puur natuurlijke plantenstoffen. Alle groenten en fruitsoorten bevatten phyto (plant)-chemicaliën. Het zijn de stoffen die groente en fruit hun kleur, geur en smaak. Ook zorgen phytochemicaliën ervoor dat planten zich kunnen verdedigen. De plantaardige chemische stoffen hebben ook goede effecten op de gezondheid van de mens. Verschillende, inmiddels beroemde, studies hebben laten zien dat; luteïne uit groene groenten goed is voor je ogen, dat lycopeen uit tomaten goed is voor de prostaat, dat proanthocyaniden uit cranberries ondersteunen bij blaasontstekingen. Veel fyto-chemicaliën werken als antioxidant maar planten bevatten duizenden verschillende stoffen die vaak samenwerken om een bepaald effect te bereiken. In geïsoleerde vorm zijn deze stoffen verkrijgbaar als voedingssupplement. In hun natuurlijk vorm bevatten de stoffen hun samenwerkende chemicaliën.